print paginaKettingreacties en absurdistische associaties

In de ruimte naast zijn eetcafé vertoont de Brakke Grond Vlaamse delicatessen, een serie Vlaamse kortfilms. Het genre doet het goed. Wat is toch het DNA van de Vlaamse kortfilm.

Door Dana Linssen

Bernard leeft zijn leven bij de klok. Elke ochtend opent hij een brief van zijn overleden moeder waarin van minuut tot minuut staat aangegeven wat hij die dag dient te doen. Tot op een dag een jonge vrouw de boel in het honderd komt gooien. Eerst valt haar signaalrode bh op zijn balkon, dan staan de suiker en de koffiepot niet meer in hun vaste vakje van het geblokte tafelkleed Maeyerop de keukentafel, en tenslotte wordt er gekust. De afstudeerfilm Post scriptum van Jef Vingerhoedt die deze maand te zien is in het kortfilmprogramma Vlaamse Delicatessen in de Brakke Grond, is een schoolvoorbeeld van wat de korte film moet zijn: een licht ontregelende kijk op de werkelijkheid, of er nu plotseling een meisje voor je deur staat of niet.

De Vlaamse kortfilm doet het goed, in eigen land en op internationale filmfestivals, en onlangs verscheen onder auspiciën van het Internationaal Kortfilmfestival Leuven alweer de tiende aflevering in de dvd-reeks Selected Shorts: De beste Vlaamse kortfilms. Maar je wagen aan een poging dat succes te ontrafelen, is een heikele zaak, want de Vlaamse kortfilm is net zo grillig en divers als de Vlaamse speelfilm (die het overigens ook goed doet in de internationale festivalwereld, denk maar aan de successen van Lost persons area, Aanrijding in Moskou, De helaasheid der dingen, My queen Karo of Een ander zijn geluk).

De nieuwste oogst kortfilms is al lang niet meer het opmaatje naar het echte werk, zoals de kortfilm vaak nog wordt beschouwd, maar een zelfstandig genre dat onze kijkgewoontes ter discussie stelt. De zes films in Delicatessen – Een kleine duw van Philippe Verkinderen, Gestreept van Toon Mertens en Jonas Baekeland, Helsinki van Caroline de Mayer, het al genoemde Post scriptum, How to enrich yourself by driving women into emotional and financial bankruptcy van Pim Algoed en IJsland van Gilles Coulier, die afgelopen mei werd geselecteerd voor het Filmfestival Cannes – doen precies dat. Ze verwarren en misleiden, spelen met genres en verwachtingspatronen en proberen zoveel mogelijk onze Pavlov-reacties van oorzaak en gevolg te doorkruisen. Dat de stijl die ze daarvoor kiezen poëtisch, observerend, boertig, verstild, absurdistisch of realistisch is, komt eigenlijk pas op de tweede plaats.

Films als Een kleine duw en Gestreept weven in amper vijftien minuten tal van associaties aan elkaar. In Gestreept is het een ontsnapte zebra die ons door multicultureel Antwerpen voert. En in Een kleine duw zet een aangespoelde walvis op het strand van Oostende een kettingreactie in beweging die van de kleine Robbie, die gepest wordt op school, een zelfverzekerd mannetje zal maken. Oostende speelt ook de hoofdrol in het droef-verstilde IJsland, waarin een ex-gevangene in het reine probeert te komen met zijn verleden. De dominosteentjes in How to enrich yourself… doen meer denken aan de geëxalteerde stijl van films als Ex-drummer en De helaasheid… Twee sullige klusjesmannen zetten een lucratief zwendeltje op poten. In ruil voor een beetje tender loving care draaien ze alleenstaande vrouwen een poot uit door ze nieuwe verwarmingsketels, vijvertjes, behangetjes en andere dure interieurfaceliftjes aan te smeren. En hen daarna weer snel te dumpen. Subversief. Over the top. Brutaal

Het toeval dat in het sobere, observerende Helsinki een rol speelt, is er door regisseur Caroline de Maeyer ingestoken. Ze duwt haar hoofdpersoon steeds een stukje verder richting de reis die ze haar wil laten ondernemen: richting Helsinki, richting noorderlicht en eindeloze horizonten en weg van de hoogbouw en de benepen mannen in haar omgeving die haar het zicht ontnemen. Wat een uitzicht rijdt zij tegemoet!

Vlaamse Delicatessen was in november en december 2010 doorlopend te zien.

Dana Linssen is vaste medewerker van de kunstredactie van NRC Handelsblad en hoofdredacteur van de Filmkrant.