print paginaJe wordt gedwongen anders te kijken

Dans, performance: het festival Something Raw laat voor de tiende keer zien hoe divers deze kunstdisciplines zijn. Waarom is de grand dame van de Nederlandse moderne dans Krisztina de Châtel een fervent bezoeker?

door Francine van der Wiel

Laat varen alle verwachting, gij die hier binnentreedt. Dat zou, vrij naar Dante, boven elke theaterzaal
mogen staan, zeker bij de meer experimentele voorstellingen die zich op het snijvlak van dans, performance en beeldende kunst bevinden. Het type dat in Something Raw is te zien, nu al tien jaar. Soms vragen danskunstenaars expliciet om een waardevrije opstelling, meestal veronderstellen ze een actieve, geëngageerde manier van beschouwen en interpreteren.

Krisztina de Châtel neemt die handschoen graag op. Sinds de jaren zeventig heeft de Nederlands-Hongaarse zich met haar minimalistische choreografieën geprofileerd als een van de markantste dansmakers van Nederland. Zij zocht samenwerking met beeldend kunstenaars en confronteerde hun ruimtelijke objecten met haar strakke, repetitieve danspatronen. In de jaren negentig is zij consequent begonnen jonge choreografen te stimuleren. Als een van de weinige Nederlandse choreografen is zij vaak te vinden bij ‘andere’ dans- of performancevoorstellingen. Niet alleen in Amsterdam; als ze goede berichten hoort, gaat ze in een andere stad ‘inhalen’.

Tarek Halaby kon ze enkele jaren geleden gewoon in de Nes zien. In An attempt to understand my socio-political disposition through artistic research on personal identity in relationship to the Palestinian-Israeli conflict, part one zat de Palestijnse choreograaf op een stoel. En hij sprak. Over – de titel is goed gekozen – zaken aangaande identiteit, maatschappij en politiek. ‘Eerst dacht ik: “O jee, praten”.’ De Châtel heeft er geen onverdeeld positieve ervaringen mee. ‘Maar het werd boeiender en boeiender, omdat er een bezetenheid achter zat. Die man wilde iets zeggen en ontwrichtte tegelijk bestaande ideeën over dans. Daardoor wordt je met je eigen opvattingen geconfronteerd. Je moet opnieuw je positie bepalen.’

Ook de voorstelling Trip van het trio White Horse zette zaken in werking. Het stuk, dat intussen in een groter bezette versie bij De Châtels Dansgroep Amsterdam is te zien, toont een klein uur lang verbeten en opmerkelijk verwante gebaren van triomf, protest, doodsnood en paniek, repetitief en met extreme intensiteit uitgevoerd. Je zou kunnen zeggen: een uur lang meer van hetzelfde. ‘Mensen die dat denken, zijn na tien minuten weg. Maar als je over dat punt heen komt, zie je ineens duizend dingen. Dat we ellendig zijn, monsters, dat oorlog een monster is, en misschien massaal beleefde vreugde ook wel. Maar je moet jezelf wel de tijd gunnen om erover na te denken.’

Voor Krisztina de Châtel is de motivatie om een voorstelling niet op grond van verwachtingen, codes, persoonlijke voorkeuren et cetera meteen af te wijzen, maar te blijven zitten en zoeken naar een aanknopingspunt, in één woord te vangen: ‘Brainwash. Dat is het. Er gebeurt iets in je hoofd. Misschien ben je er nog steeds niet kapot van, maar je wordt gedwongen anders te kijken. Dat is belangrijk: als je op een andere manier naar kunst kunt kijken, ga je ook op een andere manier naar de wereld kijken. Je stelt je open voor nieuwe ideeën.’

Something Raw is een festival van de Brakke Grond en Frascati en vindt plaats van 16.02.10 t/m 19.02.10.

Francine van der Wiel is vaste medewerker van de kunstredactie van NRC Handelsblad en publiceert over dans.