Cie. Marius & 't Barre Land

Voor niks Umsonst

De romantische kijk op de rol van de kunstenaar ligt aan diggelen. Zelfverwezenlijking is niet langer een privilege van de kunstenaar; het is het credo van de moderne Westerse kapitalistische samenleving. Wat nu?

De tekst

Toneelschrijver Johann Nepomuk Nestroy was de kwelgeest van de welgestelde burgerij. Speciaal voor zijn 19e eeuwse Weense publiek herschreef hij succesvolle Franse kluchten en voorzag hij ze van een existentiële laag. In zijn stuk Umsonst ontvluchten twee toneelspelers het provincial milieu op zoek naar liefde en roem. In deze komedie spelen ze een kat-en-muisspel met fabrieks- en theaterdirecteurs. Ze stranden in een hotel, waar ze zich afwisselend voor Italiaanse markiezen, Weense hoteleigenaren, obers en voor elkaar uitgeven. Ondertussen repeteren ze aan Die Räuber. Op het einde blijkt als klap op de vuurpijl hun virtuoze toneelspel voor niks geweest te zijn, umsonst! Nestroy parodieert Schiller in het thema van de vrijheid: dat wil zeggen, in de poging te ontsnappen aan een kleinburgerlijke mentaliteit.

Over de makers

Comp. Marius en 't Barre Land, een kleine Hollands-Vlaamse toneelspelersliga die niet aan haar proefstuk toe is: eerder maakten ze reeds Henri IV (1997), Het belang van een ideale echtgenoot (2003) en Happy Days (2007). Na de samenwerking in Figaro (2014) schuift Jonas Vermeulen opnieuw aan voor de muziek, en voor het eerst als speler.

Nagesprek op woensdag

Op woensdag 20 januari is er na de voorstelling een nagesprek met de theatermakers en gasten Ruben Jacobs en Rutger Lemm. Ruben Jacobs heeft in opdracht van V2_ in september 2014 een uitgebreid essay geschreven met de titel ‘Iedereen een kunstenaar’. Daarin onderzoekt hij de positie van de kunstenaar nu centrale waarden van het kunstenaarschap, zoals authenticiteit, zelfontplooiing en creativiteit, gekaapt zijn door het neo-liberale denken. Is de kunstenaar de gedroomde modelmedewerker geworden van de creatieve industrie en het ‘artistieke kapitalisme’? Comp. Marius, 't Barre Land en de Brakke Grond hebben Jacobs uitgenodigd om te reflecteren op Voor niks Umsonst, naar een tekst van de schrijver Johann Nestroy. Nestroy stelt zich vergelijkbare vragen over de positie van de toneelspeler binnen de 19e eeuwse Weense burgerij in een licht-taoïstische klucht, die waarschijnlijk nog het best te omschrijven is als ‘een oefening in het nutteloze’ – hoewel dat misschien een toepasselijke omschrijving is voor alle kunst, of voor toneel in het bijzonder. Daarnaast schuift ook Rutger Lemm aan (schrijver van het boek Een grootse mislukking) om vanuit zijn eigen ervaring als freelance schrijver op scherpe en hilarische wijze te verwoorden wat de mentale gevolgen zijn van deze mentaliteitsverandering in de samenleving voor een jongere generatie kunstenaars.

Lees de column van Rutger

Van harte welkom!

Theatermakers over het nagesprek:

Wij hebben Ruben Jacobs gevraagd, niet omdat we vinden dat in de voorstelling dezelfde stellingen worden uitgedragen als in zijn essay; ook niet als legitimatie achteraf, om de voorstelling na afloop alsnog een actualiteitswaarde te geven; we hebben hem gevraagd omdat zijn essay tijdens de voorbereiding ter tafel kwam en omdat we het bijzonder vinden als er serieus gereageerd wordt op de voorstelling vanuit een andere blik, vanuit een onbekende hoek. Dus, (vrij naar A.L. Snijders) niet omdat het waar moet zijn, niet omdat het mooi moet zijn, maar gewoon om een gesprek te voeren, als een bron van misverstanden. Want misverstanden zijn helemaal zo slecht nog niet.

Nederlandse première

Dinsdag 19 januari in de Brakke Grond

Tournee NL

Theater Kikker Utrecht, 26 jan
Schouwburg Rotterdam, 12 feb 
Toneelschuur Haarlem, 19 & 20 feb
www.marius.be

In de pers

De Standaard:
Lees recensie

Toneelspelen is de eigenlijke motor van dit verhaal waarin anderen dicteren welk liefdespad er bewandeld moet worden – de stof van elke rechtgeaarde klucht. Twee acteurs, volgens hun theaterdirecteur niet eens geschikt voor hun job, ontpoppen zich daarbij tot beroepsvermommers en ontsnappingskunstenaars.Continu worden de ‘komedianten’ ontmaskerd als nietsnutten, klaplopers. Maar ze zetten de boel wel danig op stelten en blazen in één beweging de conventies van het schouwtoneel op dat onze burgermaatschappij is.

Vertaling en bewerkingCompagnie Marius en 't Barre Land
SpelMargijn Bosch, Czeslaw De Wijs, Anouck Driessen, Waas Gramser, Maaike Neuville, Vincent Vanden Bergh, Kris Van Trier, Jonas Vermeulen