Als robots ons werk overnemen, wie zijn wij dan nog als mensen?

Biedt technologie een verlossing van werk, of betekent het een verlies aan identiteit en sociale context? Een review door Curated Culture van Flip The Conference in de Brakke Grond.

Als robots ons werk overnemen (volgens toekomstdenkers als Kevin Kelly nog helemaal niet zo’n gek scenario), wie zijn wij dan nog als mensen? Biedt technologie een verlossing van werk, of betekent het een verlies aan identiteit en sociale context? En helpt nieuwe technologie ons om onze eigen producten te ontwerpen of voeren mensen straks uit wat een computer ze opdraagt? Is er eigenlijk wel zoiets als typisch menselijke arbeid die niet aan technologie uit te besteden valt? Kortom: wat zijn ‘real humans’ eigenlijk?

Deze vragen werden geponeerd door de expositie # Arbeid van de dag, een samenwerkingsverband tussen Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond en Hôtel Droog, dat op 1 mei 2014 een feestelijk slotstuk kreeg in Flip the Conference: een avond waarin de vragen die de ontwerpers van de getoonde werken impliciet en expliciet stellen bediscussieerd werden.

Wie is de lopende band?
Zo ontwierp kunstenaarsduo Tuur van Balen en Revital Cohen met 75 Watt een product dat als enige functie heeft de Chinese arbeiders aan de lopende band tot een prachtige complexe choreografie te dwingen. Vernederend? Wordt een dergelijke dans niet ook gecreëerd bij het productieproces van een willekeurig ander product? Maken onze consumptiepatronen niet andere mensen tot robots? Voor wie wordt onze consumptiedroom hun ergste nachtmerrie, vraagt Tuur van Balen. Horen we hierin niet onze verantwoordelijkheid te nemen?

Ook journaliste Yvonne Zonderop signaleert dat de consequenties van onze consumptiepatronen steeds meer zichtbaar worden. Neem bijvoorbeeld een onderzoeksproject als de FairPhone waarin getracht wordt de materialen en productieprocessen die nodig zijn om een mobiele telefoon te maken transparant te krijgen en er een eerlijkere variant voor te nemen. Daarmee, zo stelt Zonderop, wordt duidelijk dat technologie ons niet alleen met existentiële ethische vraagstukken opzadelt, maar ook onlosmakelijk verbonden is met ons economische systeem. Als mensen robots worden, who’s to blame?

Spelende mens of machine mens?
Er liggen ook kansen in de inzet van robots, stelt ontwerper Pieter-Jan Pieters. Hij is bezig met het ontwikkelen van een reeks robots die een hele specifieke handeling overnemen, waarmee kleine zelfstandigen dezelfde slagkracht krijgen als grotere bedrijven. Wie heeft nog bewakingspersoneel nodig als een robot als uitsmijter kan dienen? Of winkelpersoneel als een robot de klanten van complimenten kan dienen zodra ze het pashokje uitkomen? En proppers worden helemaal overbodig als een onvermoeibare en altijd enthousiaste robot de klanten voor je discotheek ronselt.

Maar als er zoveel kansen liggen in de toepassing van nieuwe technologie om ons te ontlasten, waarom zijn we dan in godesnaam nog werkende in plaats van spelende mensen, vraagt kunstenaar Koert van Mensvoort zich af. Als de industriële revolutie onze spierkracht overbodig (en de sportschool nodig) heeft gemaakt, maakt de volgende generatie nieuwe technologie zoals slimme robots dan niet de inzet van onze cognitieve vermogens voor vervelende zaken als arbeid overbodig?

Ook Thomas Lommée en Christiane Högner stellen deze vraag in hun installatie Reframing Ambition. Waarom hebben we met alle kansen en mogelijkheden die nieuwe technologie ons biedt, het gevoel gekregen steeds meer onvrij te zijn? Hoe kun je een keuze maken tussen alle mogelijkheden die het je biedt? Hoe bewaar je een evenwicht tussen privé en werk? Als technologie ons de wet voorschrijft, wie is dan eigenlijk de machine?

Dit artikel verscheen op de website van Curated Culture

Lees het artikel

Deze Flip The Conference werd door de Brakke Grond georganiseerd met Hôtel Droog binnen de themamaand #Arbeid van dag (voorjaar 2014) waarin Vlaamse en Nederlandse kunstenaars en creatieven nadenken over de toekomst van arbeid.