BOG. op zoek naar een ondertitel voor 'GOD.'

Een kijkje in het maakproces van onze residentiemakers

De nieuwe voorstelling van BOG. heet GOD., zonder ondertitel. BOG. heeft lang nagedacht over woorden die de drieletterige titel konden vergezellen in hun grijze potloodtekening. Ze hebben minstens veertig verschillende ondertitels bedacht en geschrapt. Dramaturg Roos Euwe vertelt over deze zoektocht en het ondertitelloze resultaat.

 

Roos Euwe:

Het bedenken van een ondertitel betekent voor BOG. vooral de vraag stellen: Wat zijn we aan het doen? Toen we dat heel even wisten, elkaar feliciteerden, de ondertitel doorstuurden en de ontwerper het op de poster had gezet, kon -ie weer overboord. Ondertussen gaan de repetities gestaag verder en doen we voort tot er over vijf weken iets is. 

Geloven in de breedste zin
Terug in de tijd. Toen GOD. er nog niet was. Ruim anderhalf jaar geleden besloten we een voorstelling te maken over geloven in de breedste zin van het woord, over alle vormen van het fenomeen geloven. Het was vlak voordat we zouden beginnen aan onze tweede voorstelling MEN. de mening herzien, en we wilden daarna voorbij het rationele denken dat zich afspeelt in het hoofd, naar dat wat er bovenuit stijgt. We noemden het GOD.. 

Repeteren is schrijven, denken, praten en vragen
Afgelopen winter begonnen we met vooronderzoek. We lazen de brieven van onze leden, spraken met filosofen, gelovigen, beluisterden interviews met wetenschappers, voorafgaand aan het schrijven en repeteren. Repeteren en schrijven vallen bij BOG. vaak samen, al dan niet vrijwillig. We wierpen van de week toevallig een blik in de repetitieruimte van de Warme Winkel en Touki Delphine bij de Veenfabriek vol spullen, verkleedkleren, rommel en rotzooi. In onze repetitieruimte in de Brakke Grond zitten we met vier, vijf of zes rond een tafel vol boeken, notitieblokjes en laptops. We werden even jaloers maar blijkbaar doen wij het zo. 

'Ik weet het niet' 
Repeteren is schrijven. Schrijven is repeteren en denken en praten en vragen: Hoe het komt dat taal zo weerbarstig is? Zo onduidelijk? Hoe komt het dat ieder woord zo multi-interpretabel dat je nooit weet hoe iemand anders het opvat? Kortom, waarom is de taal eigenlijk onmogelijk? Hoe gaan we in godsnaam nog iets duidelijk kunnen maken? Wat schreef Wittgenstein ook alweer? We gaan een dag naar het museum voor het werk van kunstenaar James Turrell. Luisteren samen naar muziek. In de tweede week neemt Sanne een bundel mee van de Poolse dichteres Wislawa Szymborska, die bij de ontvangst van de Nobelprijs schreef dat de bron van inspiratie, voor elk nieuwsgierig mens, altijd een "ik weet het niet" is. Die woordjes zijn haar dierbaar, want "ze zorgen ervoor ons leven zich blijft uitbreiden, zowel in de ruimte als in de ruimte buiten ons, daar waar onze nietige aarde hangt."

Een slechte zin kan een kiem van een goede zijn
We weten nog niet precies waar het maken van GOD. ons brengt, misschien wel dichtbij iets of iemand. Misschien gaat GOD. wel juist daarover: het niet weten maar toch proberen. Dus: wat zijn we nu eigenlijk aan het doen? vragen we ons af nadat de deadline voor de PR nog even vooruitgeschoven is. We benoemen het en halen de ondertitel weer weg (nu echt) en gaan door. Er worden teksten aan elkaar voorgelezen, uitgeprobeerd en herschreven. Beginteksten, boze teksten, waarom-vragen, verklaringen, bekentenissen en nog vragen. Later haalt Judith Wittgenstein er weer bij, die het niet eens was met Nietzsche’s opvatting dat de beste dichters en denkers ook middelmatige en slechte stukken schreven, maar het goede ervan konden scheiden. Zo is het niet helemaal, schrijft Wittgenstein. "Een tuinman heeft naast zijn rozen weliswaar ook mest en het vuilnis en het stro, maar ze onderscheiden zich niet alleen in kwaliteit, bovenal echter in hun functie in de tuin. Wat eruit ziet als een slechte zin, kan de kiem van een goede zijn.”

Terwijl buiten de nazomerzon schijnt schrijven we verder. We improviseren en geven onszelf opdrachten. Hoe beschrijf je het begin? De schepping? Alles wat er op de hele wereld bestaat in één beeld? Via de teksten ontstaat er een idee voor een ruimte, een begin van een decor. Blijkt een paar dagen later dat de poster ook een scènebeeld is.

Roos Euwe, september 2015

GOD. is een coproductie van het Zuidelijk Toneel en de 'Grensverkeer'-samenwerking tussen de Brakke Grond, Detheatermaker Antwerpen en deBuren Brussel. In sepember en oktober 2015 werkte BOG. in residentie aan de voorstelling GOD. De voorstelling is van 10 t/m 13 november te zien in de Brakke Grond en gaat op tournee door Nederland en Vlaanderen.

Naar de voorstelling