De kiem van ons blije Facebookgedrag

Jasper Rigole & de onbetrouwbaarheid van ons geheugen

Met foto's en films maken mensen fictie van hun eigen leven. Gemedieerde beelden zien er bedrieglijk betrouwbaar uit, maar ze kunnen de werkelijkheid grondig vertekenen. Het is een boeiend fenomeen dat vandaag actueler is dan ooit, nu zoveel mensen beelden van hun persoonlijk leven op Facebook zetten. In het werk van Rigole gaat het niet over de vertederende beelden op zich, maar over de marketing van de nostalgie die sterker is dan ooit. 

Alsof de zon altijd schijnt

Al meer dan duizend 8 mm-films telt de collectie van Jasper Rigole. De anekdote wil dat hij op een rommelmarkt een 8 mm-projector vond met daarin nog enkele familiefilms. In de tijd tussen zijn eerste vondst en deze grootschalige presentatie in de Brakke Grond, struinde hij vlooienmarkten af, tweedehandszaken en garageverkopen, op zoek naar afgedankte films. Het viel hem op dat het vooral om familiefilmpjes ging. Films over verjaardagsfeestjes, uitstapjes en andere vredige huis- en tuintafereeltjes. Er ontstond een beeld alsof de zon altijd schijnt en er nooit gewerkt moest worden. De films geven een beeld van de manier waarop mensen zich hun leven willen herinneren. (lees meer in het artikel hieronder, NRC next, 16.12.15)

 

De 8mm-familiefilms die Rigole verzamelt komen meestal van een of andere zolder, maar ooit hadden ze voor hun eigenaars een emotionele waarde. Rigole richtte voor dit archief een fictief instituut op, het Internationaal Instituut voor Conservatie, Archivering en Verspreiding van Andermans Herinneringen (IICAVAH).

Alsof er nooit gewerkt moest worden

Sinds die vondst van zijn eerste filmpjes, meer dan tien jaar terug, heeft hij de anekdote zo vaak opnieuw verteld en gereconstrueerd dat ze een eigen leven is gaan leiden. De anekdote is na te lezen in de installatie Attraction (2013).

Attraction bestaat uit drie dia-carroussels met tekst en een film, een compilatie van scenes uit de gelijknamige categorie Attraction. Op de film is het plezier te zien op het speelplein, op de kermis of het pretpark, een toeristische attractie of dagje aan zee. De teksten hernemen de anekdote, zijn passages uit les Lieux de Memoires (Pierre Nora) of tonen fragmenten uit het artikel The cinema of Attractions (1986, Tom Gunnings). Uit dit artikel leidt Jasper af dat de familiefilm nooit het stadium van de verwondering over het medium film zelf lijkt overstegen te hebben. 

12,6 % van zijn filmmateriaal valt onder de categorie Attraction. Daarmee is dit na Travel (62,5%) en Family (18%) de grootste categorie. Die categorie verwijst naar de vrijetijds- en dagbesteding.

Temps Mort (0,4%) is de op een na kleinste categorie uit het archief van Jasper en bevat fragmenten gemaakt om de het laatste restje van de filmspoel op te maken.

Het Paradijselijk droomoord

Mensen willen geen verhaal vertellen, ze willen enkel de dingen of gebeurtenissen vastleggen die ze leuk of bijzonder vinden. Het gebeurt weleens dat ze daarvoor het kader van de camera moeten verschuiven, zodat ze buiten beeld kunnen laten wat deze illusie verstoort. In de filminstallatie Paradise Recollected (2008) krijg je de illusie naar een documentaire te kijken over een Inheemse stam. Wie goed kijkt ziet de arm van de reisleider in beeld. In deze ironische essayfilm/ mockumentary gaat Jasper verder in op de drijfveren waarom familiefilms gemaakt werden. Hij gebruikt tussentitels die verwijzen naar Het land van Cockaigne, een Middelnederlandse tekst die een paradijselijk droomoord beschrijft. Een plaats waar niemand moet werken en alles in overvloed aanwezig is.

Het Land van Cocagne volgens Breughel

Jasper Rigole, website

International Institute of Conservation, Archiving and Documenting of Other People's Memories IICADOM

Jasper Rigole, 81 dingen waarvan ik dacht dat ik ze vergeten was, t/m 31.01.2016

Meer over de expo