'Geen Belgisch mens, wel een Belgisch kunstenaar.'

Enkidu Khaled laat zijn menselijkheid zien.

Theatermaker en performer Enkidu Khaled (Bagdad, 1985) kwam in 2008 naar België. Hij woonde in Antwerpen en Brussel. In de zomer van 2017 studeert hij af aan Dasarts in Amsterdam. Op 8 en 9 juni staat hij in de Brakke Grond met zijn bejubelde voorstelling Working Method. De Brakke Grond ondersteunde Khaled in het repetitieproces voor deze voorstelling. Hoe is het hem vergaan? Geraldien Prudhomme sprak hem over zijn werk, Irak, België en Nederland.

Fotografie: Bart Grietens

Working Method

Op donderdag 8 en vrijdag 9 juni 2017 te zien in de Brakke Grond.

Info en kaarten

GP: Je bent geboren en opgegroeid in Irak. In hoeverre speelt je afkomst een rol in je werk?

EK: “Een theatermaker uit Bagdad klinkt natuurlijk absurd. In 2002-2003 begon ik in Bagdad met mijn theateropleiding. Dat was ook het begin van de oorlog en daardoor waren er geen voorstellingen. We hadden dus geen concrete voorbeelden, alleen de verhalen van docenten over voorstellingen. Tijdens de opleiding studeer je klassieke theaterstukken. Maar er was geen structuur. Door die chaos hadden we veel vrijheid en konden we experimenteren”.

Misschien ben ik geen Belgisch mens, maar wel een Belgisch kunstenaar. Mijn leven in Bagdad is onderdeel van mijn kunst. Maar België is mijn basis en daar wil ik werken.

“Op mijn 22e kwam ik in België terecht. En ik begreep niks, want ik sprak nog geen Engels of Nederlands. Ik heb geluk dat ik als theatermaker en performer in België terecht ben gekomen want er zijn veel theaters. Van de meeste gezelschappen heb ik voorstellingen gezien, bijvoorbeeld van Wunderbaum en Tg. STAN. En ik heb veel van die Vlaamse theatermakers geleerd. Ook al vond ik het geheel niet altijd goed of begreep ik niet alles, toch kon ik uit elke voorstelling wel een inspirerend element halen. Misschien ben ik geen Belgisch mens, maar wel een Belgisch kunstenaar, want daar heb ik mezelf tot theatermaker ontwikkeld. Werken is de enige manier om echt te integreren. Mijn leven in Bagdad is onderdeel van mijn kunst. Maar België is mijn basis en daar wil ik werken.“


Hoe ben je als theatermaker in België gestart?

“Het eerste jaar heb ik iedereen om hulp gevraagd. Bij de taalcursus was er een poëziewedstrijd met als thema ‘de aankomst’. Ik deed mee omdat je €250,- kon winnen en ik won. Maar de prijs bestond uit een dik Nederlandstalig boek en FNAC-cadeaubonnen. Daar baalde ik enorm van, want ik had dat geld hard nodig. Ik raakte bevriend met mijn taaldocenten. Samen met een aantal leraren van de taalcursus en een groep Irakezen hebben we een voorstelling in Monty gemaakt. Er stonden twee werelden samen op één podium.”

“Detheatermaker (Vlaamse werkplaats voor nieuw theatertalent, red.) heeft mij bijna drie jaar gesteund. Samen met regisseur Mokhallad Rasem van het Toneelhuis maakten we Irakese Geesten, een voorstelling over oorlog. Daarmee hebben we een internationale tournee gedaan. Maar ik wilde weer verder en ben in Brussel opnieuw begonnen. Daar heb ik voor het Bâtard Festival de poëtische kindervoorstelling Dreams of Environment gemaakt. Zelf vind ik dat mijn beste werk tot nu toe.”


Nu werk je  zowel in Nederland als in Vlaanderen. Wat zijn volgens jou de grootste culturele verschillen?

“In Vlaanderen wordt meer geld in kunst geïnvesteerd. Er zijn goede kunstopleidingen. Ook lijkt er meer theaterpubliek te zijn dan in Nederland. In België sta je bijna altijd in volle zalen, in Nederland heb je soms maar een publiek van vijf mensen. Voor zo’n klein land heeft België veel jonge makers en residentieplekken. In Nederland heb je na je kunstopleiding weinig mogelijkheden. Afgestudeerde kunstenaars verhuizen naar Berlijn of Brussel. Bijna niemand blijft in Amsterdam. Brussel is een magneet voor jonge kunstenaars, vergelijkbaar met zoals Parijs dat ooit was. Verder zijn Vlamingen meer op zichzelf dan Nederlanders.”

Belgische kunstenaars kennen elkaar beter. Het is een kleiner wereldje. Daardoor is er meer verbondenheid en dat maakt je sterker.

Wat kunnen Nederlanders van Vlamingen leren?

“Eigenlijk zijn Nederland en Vlaanderen op cultureel gebied al één. Nederlanders en Vlamingen spreken dezelfde taal en er is veel uitwisseling, maar dat kan nog verder worden uitgebreid. Omdat er in Vlaanderen meer geld is voor kunst, zouden Nederlanders daar meer kunnen gaan werken. Belgische kunstenaars kennen elkaar ook beter. Het is een kleiner wereldje. Daardoor is er meer verbondenheid en dat maakt je sterker.”
 

Waar gaat Working Method over?

“Met de voorstelling Working Method wil ik mensen een methode geven om hun eigen voorstelling te maken, door met hun fantasie spelen. Eigenlijk is de methode voor kinderen, maar het moet ook voor volwassenen interessant zijn. Hoe kun je door middel van deze methode verschillende verhalen vertellen? Er is geen vaste tekst. Daardoor is de voorstelling steeds anders. De voorstelling is erg persoonlijk en intiem, want ik toon mijn menselijkheid. Ik laat zien hoe ik als maker tot deze methode ben gekomen.”

“Voor mijn afstuderen bij DasArts maak ik een vervolg op Working Method. Een aantal kunstenaars gebruiken mijn methode om een voorstelling te maken. Daarnaast werk ik nu samen met schrijver Chris Keulemans aan de voorstelling Bagdad. Chris is ook opgegroeid in Bagdad. Onze voorstelling gaat over hoe het geweld daar de dagelijkse realiteit is en hoe dat de inwoners verandert. Het heeft ook invloed op de mensen hier, want iedereen is met elkaar verbonden. Wat doet het geweld met de mensen hier en daar? Het is heel complex en we hebben er allemaal mee te maken. De voorstelling gaat begin november in première in Monty. Daarna is de Nederlandse première in Frascati.”  
 

Working Method is geselecteerd voor ‘Big in Belgium’ op het theaterfestival in Edingburgh in augustus. Wat zijn je verwachtingen?

“Festivals vind ik eigenlijk saai, want je krijgt geen kans om iets met het publiek op te bouwen. In Amsterdam duurt de voorstelling twee uur. In Edingburgh moet ik de voorstelling in 40 minuten doen. Dus ik speel veel liever in de Brakke Grond.”