Interview met Tom Callemin

Tom Callemin deelt in dit interview met Taco Hidde Bakker zijn ideeën over de rol van de fotograaf, het model en de kijker. Dit interview verscheen in Foam Magazine Talent Issue 2015. 

Beeld:

Examination, 2015 (c) Tom Callemin
The Trick, 2015 (c) Tom Callemin
Man with child, 2013 (c) Tom Callemin

De expositie Tom Callemin is tussen 10 februari en 30 april te zien in De Brakke Grond.

Meer informatie.

De ongemakkelijke realisatie van een model

Taco Hidde Bakker

 

Op het omslag van het boek dat Tom Callemin in 2014 bij de uitgever Art Paper Editions publiceerde, staat een opsomming van eenvoudige titels, verwijzend naar de twaalf foto's die deze uitgave bevat. Alle twaalf beelden zijn, letterlijk, donker. De titels van de foto's, voorzien van pikzwarte achtergronden vanwaaruit mensen of objecten verschijnen, verraden wat ze te zien gaan geven: Man with child, Two trees, Cage, Chapel, Room, Model, House. De laatste titel uit de reeks, The performance, is minder tautologisch. De betreffende foto toont een meisje met gesloten ogen, terwijl haar ellebogen worden vastgepakt door een meisje dat zich ophoudt in de halfschaduw achter haar. Alles en iedereen in Callemins krachtige foto's wordt op een zekere manier ingesloten, à huis clos in die prachtige Franstalige uitdrukking, door een duister dat even uitnodigend als verontrustend is in haar theatrale afzondering. Callemin zelf zegt dat hij "betekenis creëert door weglating, door het loslaten van gedetailleerde achtergronden." Een theatrale setting en een 'lege' achtergrond ziet hij als cruciaal, omdat het 'een reservoir aan betekenis opent'.

 

Callemin maakt alle portretten, zowel fotografische als gefilmde, in afgemeten binnenruimtes. De verhalen die zich normaliter aan beelden hechten interesseren hem minder dan de iconiciteit die sommige beelden verkrijgen doordat ze in onze herinneringen een eigen leven zijn gaan leiden. "Wanneer ik een tijdje gefascineerd ben door een foto en de situatie die erop wordt afgebeeld, gebeurt het vaak dat ik kort daarna herhaaldelijk beelden van vergelijkbare situaties tegenkom. Deze beelden schuiven zich dan ineen, waarvan ik vervolgens schetsen begin te maken voor een nieuwe foto." Zo'n beeld mag dan een hint van het iconische in zich dragen, de minuscule veranderingen die Callemin doorvoert resulteren in een enorme verschuiving in hoe zo'n beeld wordt gelezen. "Dit zijn de evenwichtsoefeningen die ik uitvoer. Het gaat mij erom wat je als fotograaf precies wilt laten zien." 

 

De act van het fotograferen is een vorm van performance voor Callemin, ongeacht of hij met mensen, dieren of objecten werkt. Zijn eigen rol wordt ook in het spel gebracht, op het spel gezet wellicht, op een manier die de beschouwer van zijn werk confronteert met zijn eigen rol vis-à-vis het model en met de kunstenaar-fotograaf in wiens plaats hij wordt gesteld. Callemin is van mening dat de beschouwer van een foto het apparaat vervangt. Het oog van de kijker wordt camera-oog. Hij hoopt dat zijn zorgvuldige composities een ervaring teweegbrengen, liefst een licht verontrustende ervaring, als de beschouwer zich identificeert met de ongemakkelijkheid van zijn modellen. En voor de modellen betekent de samenwerking met Callemin ten behoeve van de realisatie van een foto meestal een beproeving

 

"Ik hou ervan om mijn modellen uit balans te brengen," zegt Callemin. "Ik ben op zoek naar iets dat anders niet tevoorschijn gekomen zou zijn. Een modelsessie moet een intense ervaring opleveren, die opperste concentratie vergt van zowel het model als de fotograaf." Hierin volgt Callemin tot op zekere hoogte de manier waarop filmmakers als Carl Theodor Dreyer en Robert Bresson met hun acteurs werkten. Tijdens de opnamen voor zijn laatste, en zo later bleek invloedrijke, stille film La Passion de Jeanne d'Arc (1928), stelde Dreyer zijn hoofdactrice zwaar op de proef, haar herhaaldelijk op de knieën dwingend om haar aldus tot een geloofwaardiger performance te bewegen. "Hoe ver kan ik gaan als de regisseur van mijn foto's," vraagt Callemin zich af, waarop hij meteen een antwoord heeft: "Behoorlijk ver, denk ik." De beschouwer zou in de verleiding gebracht kunnen worden het niet eens te zijn met deze opvatting, maar omdat Callemin dat standpunt nou eenmaal innam als fotograaf, "ziet de beschouwer zich in een rol gedwongen, net als het model in zekere zin, waardoor hij zijn eigen standpunt zal moeten bevragen." Maar zo exact is Callemins rol nou ook weer niet bepaald, die is bijkans net zo onzeker als de rollen van zowel de modellen als het publiek. "Je creëert je eigen karakter, net als de fotograaf die iets anders wil laten zien dan het meest voor de hand liggende. Daarom moeten er af en toe grenzen worden doorbroken."

 

Callemin zegt dat hij 'geloofwaardigheid zoekt door middel van esthetiek'. Welke soort belichting heeft hij bijvoorbeeld nodig om precies die zone te scheppen waarin fictie het podium betreedt. "Alles draait om de nuances van belichting en ik vind het spannend om daarmee de door mij gewenste ambiguïteit te creëren." Ik vraag me af hoe die onverbloemde titels dan bijdragen aan die ambiguïteit? Als het op het gebruik van taal aankomt wil Callemin zo neutraal mogelijk blijven, om te vermijden dat het werk met nieuwe betekenislagen wordt aangevuld. "Ik geef een kleine hint, maar ik ben wel geïnteresseerd in de verborgen symboliek van de titels, zoals bijvoorbeeld House ook de algemene notie van het begrip huis symboliseert. Een beeld verkrijgt een ruimere betekenis door zulke droge titels, die de beschouwer kunnen aanzetten tot zijn eigen interpretatie."

 

De weinige beelden die Callemin uiteindelijk aan het publiek prijsgeeft, zijn het resultaat van nauwgezette voorbereidingen, waarbij tientallen en soms wel honderden opnamen sneuvelen. "Ik stel zo veel voorwaarden dat het bijna onmogelijk wordt om een foto precies zo te realiseren zoals ik hem voor ogen had. Het is buitengewoon belangrijk dat een beeld zo tot leven komt zoals het moet zijn en ik ga vaak tot het uiterste – zoals het bouwen van zeer exacte modellen van situaties in mijn studio – om tot dat ene, perfecte beeld te geraken. Maar, uiteindelijk, zal elk beeld een mislukking blijken te zijn."

 

De originele Engelse versie van deze tekst verscheen in Foam Magazine #42 (Talent issue, Herfst 2015), pp. 255-256.