Interview: Michiel Vandevelde over Paradise Now, Human Landscapes en Andrade

Aanstormende Vlaamse choreograaf vol activistische energie

Wanneer je het CV van Michiel Vandevelde onder ogen krijgt, is het moeilijk voor te stellen dat hij nog maar 28 is. Naast choreograaf, danser en schrijver is Vandevelde actief als curator. Op de vraag hoe hij tot zo’n enorme multidisciplinaire praktijk komt, lacht Vandevelde bescheiden: “Ik heb altijd een grote drang gehad om zelf artistieke projecten te creëren, maar ook om dingen mogelijk maken voor andere mensen.” Vandevelde staat binnenkort zelf met maar liefst drie voorstellingen in Amsterdam: Paradise Now (1968-2018), Andrade en Human Landscapes Book 1. De rode draad in zijn werk? Een activistische energie, die hem zowel als curator en als maker drijft.


Door Lies Mensink

Activisme

Waar Vandevelde vroeger op de barricades stond en betrokken was bij bewegingen als Indignados en Occupy, speelt zijn activisme zich nu minder op straat en meer binnen de kunsten af. Vandevelde: “Op een bepaald moment vroeg ik mij af: ‘ga ik mijn energie nu richten op álle wereldproblemen of kan ik het kanaliseren binnen één specifiek domein?’ Dat is steeds meer het domein van de kunst geworden.”
 

Curatorschap

Vandevelde is co-curator van het Brusselse Bâtard festival dat zich expliciet richt op kunstenaars die nog geen uitgebreide mogelijkheden hebben binnen gevestigde instituten. Ook zijn curatorschap ziet Vandevelde als een vorm van activisme: “Hoe kun je ruimte maken voor mensen die minder vaak zichtbaar zijn?” Van 5-11 november beleeft dat festival in Veem House for Performance zijn derde editie in Amsterdam. “Ik denk dat mijn activistische invalshoek die vroeger voornamelijk buiten de kunstwereld lag nu eenzelfde soort energie binnen de kunstwereld brengt.”
 

Paradise Now (1968-2018)

Vandeveldes reeks Amsterdamse voorstellingen gaat van start met Paradise Now (1968-2018) in de Brakke Grond. Startpunt van de voorstelling was het activistische stuk Paradise Now van het Amerikaanse The Living Theatre, dat in het roerige 1968 vol vuur woede, onvrede en hoop op de bühne bracht.

Het idee om Paradise Now op te voeren stamt nog uit de zeer sterk activistische periode die Vandevelde van zijn tienerjaren tot aan zijn afstuderen aan de opleiding P.A.R.T.S. beleefde. “Het stuk representeerde voor mij altijd een interessante bijeenkomst van activisme en kunst.” Vandevelde’s Paradise Now is geen heropvoering van de iconische versie van The Living Theatre uit 1968. Vandevelde: “Ik wilde niet louter een re-enactment doen, maar het vooral hebben over de 50 jaar tussen 1968 en 2018.”  Zijn Paradise Now (1968-2018) telt vijftig jaar af naar mei ‘68, met ieder jaar een iconisch beeld.

Drie keer Michiel Vandevelde in Amsterdam

Paradise Now (1968-2018) is op 30 en 31 oktober te zien in de Brakke Grond.
Meer info en tickets


Human Landscapes Book 1 is op 16 november te zien in het Amsterdamse Veem House for Performance.
Meer info en tickets
 

Andrade is op 11 en 12 december te zien in de Brakke Grond.

Meer info en tickets

Dertien jongeren

De spelers, dertien jongeren van 13-23 jaar, hebben het merendeel van die beelden niet meegemaakt. Het repetitieproces is voor hen een kleine geschiedenisles, maar volgens Vandevelde vooral een uitdagend proces van emancipatie: “Hoe kun je met jongeren die in een Westerse context een comfortabele positie hebben, het toch hebben over activisme? Het werd meteen duidelijk dat dat heel moeilijk is. Ze zijn niet meteen genoodzaakt om tegen iets in opstand te komen.”
 

Idealistische erfenis

Van de idealistische erfenis van The Living Theatre is volgens Vandevelde niet veel over. “Ik ben zeer sceptisch over de erfenis van Mei ‘68, volgens mij is deze eerder omgeslagen in het tegendeel. Veel is mainstream geworden.” De alternatieve praktijken die The Living Theatre als vorm van bevrijding zag, worden volgens Vandevelde veelvuldig gepraktiseerd, maar dan nu binnen grote corporaties. “Zo kun je tijdens je middagpauze bij Google of Apple een Yoga-sessie volgen om stress te verminderen.”

Naïviteit

Waar het in de jaren ‘60 nog mogelijk was ietwat naïef te zijn in statements, is dat volgens Vandevelde nu zeer moeilijk geworden met de vele informatie die constant voor handen is. “Je ziet dat jongeren weinig hoop hebben in de huidige systemen. Ze hebben de verkiezing van Trump meegemaakt en het falen van de Indignados. Mijn voorstelling vraagt dan ook wat te doen met die atmosfeer van wanhoop.” Vandevelde is sceptisch, kritisch, maar ook constructief: tegenover die atmosfeer van wanhoop zet hij troostend liefde en vriendschap neer.

Paradise Now is voor Vandevelde het begin van een nieuw traject dat hij omschrijft als ‘oude narratieven, nieuwe geletterdheid’. “Hoe kun je kijken naar het verleden, daaruit leren en een uitspraak doen over het heden en de toekomst?” Vandevelde werkt graag met oude bronnen om daar met een 21e -eeuwse blik een nieuw perspectief op te werpen. Een blik die volgens Vandevelde totaal gevormd is door internetcultuur, die het uitgangspunt vormde voor zijn danssolo Andrade.

Andrade

Andrade verwijst naar de Braziliaan Oswald de Andrade die in 1928 als aanklacht tegen de Westerse cultuur die zijn land overspoelden een ‘Kannibalistisch Manifest’ (of preciezer: ‘Manifesto Antropofagia’) schreef. Het is het sluitstuk van een vierluik werken waarin Vandevelde onderzoekt hoe we de beeldcultuur waar we continu mee geconfronteerd worden, kunnen transformeren. Vandevelde leent de beeldspraak van Andrades manifest: “Hoe kunnen we deze dominante beeldcultuur op een soort radicale manier opeten, verteren en weer uitscheiden in een andere vorm?”

“We worden voortdurend geconfronteerd met beweging op onze schermen, waardoor een specifieke kijk op het menselijk lichaam ons binnendringt.” In zijn vierluik leent Vandevelde de beelden uit bekende videoclips en tracht ze toe te eigenen. In Andrade worden de welbekende bewegingen uit videoclips als Gangnam Style, explosief getransformeerd door danseres Bryana Fritz.

Kritisch én constructief

“Sommigen zullen in die beweging een kritische benadering van popcultuur zien, dat is niet per se mijn intentie.” Vandevelde geeft toe dat er een bepaalde kritiek op de Westerse beeldcultuur zit in zijn onderzoek, maar wil daar vooral ook iets tegenover plaatsen. “Hoe kunnen we ons niet louter afzetten tegen die beweging, maar deze juist transformeren? Soms wordt mijn werk louter als kritisch en niet als constructief gezien.” Vandevelde ligt daar niet wakker van, hij haalt zijn schouders op: “fine for me.”
 

Human Landscapes Book 1

In Andrade toont Vandevelde de bewegingen in abstractie, los van taal. In Human Landscapes Book 1, zijn nieuwste werk, plaatst de choreograaf de lichamen van de performers juist in het duister: “Het publiek zit in een donkere ruimte waar de mogelijkheid is om zelf onze verbeelding aan de slag te laten gaan.” De capaciteit tot verbeelding is iets dat we volgens Vandevelde voortdurend moeten trainen. Het is iets dat we tegenwoordig veel te weinig doen door de overheersing van ‘hapklare beeldtaal’.

Human Landscapes komt in de slipstream van Paradise Now, vertelt Vandevelde. Van een atmosfeer van wanhoop, verschuift Vandevelde zijn blik naar de menselijkheid binnenin. “Human Landscapes is voor mij een volgende stap om te kijken naar de wereld zelf en de mensen die in die wereld leven. Wat betekent het om mens te zijn los van al die machines die in grote mate het menszijn vandaag bepalen?”

Turks epos

Vandevelde grijpt hiervoor terug op het epische gedicht Mensenlandschappen van de Turkse dichter Nazim Hikmet. Vandevelde loopt al langer met het boek rond, “ik heb het ooit, toen ik tiener was, gekregen van mijn vader.” Hikmet’s epos bestaat uit vijf boeken, Vandevelde voert op 16 november in Veem House of Performance het eerste boek op. Hikmet schreef het in gevangenschap tijdens de Tweede Wereldoorlog. “Het is een soort treinreis ten tijde van de Tweede Wereldoorlog in Turkije, Hikmet zit in de derde klas met andere gevangenen en voert gesprekken.”

 

Tijdsgewrichten

In Human Landscapes grijpt Vandevelde terug op het verleden, een tijd van voor de digitale revolutie, om vandaar uit te begrijpen wat er is gebeurd. Juist op het moment dat we volgens Vandevelde op een scharniergewricht zitten en er gevaarlijke processen aan de gang zijn, is de tijd rijp om Human Landscapes op te voeren.

“Ik kijk naar tijdsgewrichten, omdat het iets vertelt over het heden en misschien daarmee over de toekomst. Ik zie het heden als iets dat een bepaalde toekomst impliceert.” “Veel mensen zullen zeggen dat ik een zwartkijker ben.” Vandevelde laat een korte pauze vallen, “Ja, we zullen het zien.”

Wanhoop

Even lijkt het gesprek naar een sfeer van wanhoop te kantelen, maar net als in zijn werk weet Vandevelde dat constructief te keren. “Wat mooi is in Human Landscapes is dat je voortdurend anekdotes te horen krijgt van mensen die bepaalde oorlogssituaties hebben meegemaakt, maar waarvoor ondanks alles het leven voort gaat.” Even klinkt weer de activist: “Je krijgt energie van een boek dat je als lezer aanzet om het heft in eigen handen te nemen.”