Lees het verslag over onze Vlaamse Middag over publiekswerking

Samen met Publiq (voorheen Cultuurnet Vlaanderen) en Cultuurmarketing organiseerden we op donderdag 17 mei de eerste Vlaamse Middag. Het werd een middag waarin het ontmoeten van vakgenoten en het uitwisselen van kennis en succescases uit het Publiekswerk centraal stonden. 

Het verslag van 17 mei

Vlaamse en Nederlandse vakgenoten brainstormen samen over publiekswerking

Een middag kennis delen tussen Nederland en Vlaanderen. Dat was de insteek van de eerste Vlaamse middag die Vlaams Cultuurhuis de Brakke Grond, publiq en Cultuurmarketing op 17 mei 2018 organiseerden. Publiekswerking was het onderwerp van deze middag, Hoewel publiekswerking in Nederland nog veelal in de kinderschoenen staat, is het in Vlaanderen vertrouwde kost. Met inspirerende voorbeelden uit Vlaanderen en prikkelende gesprekken onder begeleiding van ervaringsdeskundigen uit beide landen brainstormden de deelnemers over de betekenis van publiekswerking, en hoe het toe te passen is in de eigen praktijk. Nederlandse en Vlaamse culturele organisaties kijken op verschillende manieren naar marketing, communicatie en publiek. Marketingprofessionals kunnen leren van de andere werkwijzen en accentverschillen in het buurland. De Vlaamse organisatie voor vrijetijdscommunicatie publiq uitte tijdens deze eerste uitwisselingsmiddag de hoop dat dit het begin is van een duurzame samenwerking. De ‘snoeiharde Nederlandse marketing’ zal tijdens een volgende editie in Vlaanderen op het programma staan.

Naar het fundament van publiekswerking

Evelyne Coussens, redacteur van publiq en journalist bij krant De Morgen, beet het spits af. Coussens betoogt dat in Vlaanderen de omgang met het publiek onlosmakelijk verbonden is met ontwikkelingen in de kunst. Waar deze in de jaren ’80 een sterke mate van autonomie kenden, werd kunst een decennium later als verzachtende waarde gebruikt in een ‘verzuurde’ maatschappij met extreem rechtse tendensen. Minister van cultuur Bert Anciaux zette een nieuw beleid uit waarin mensen meer toegang moesten krijgen tot kunst. De kunst zelf mocht hiervoor echter niet veranderen, bemiddelaars moesten de drempels tot culturele organisaties wegnemen. Om dit te bereiken werd eerst de term educatie uit het stof gehaald, die al snel verdween vanwege de associatie met kinderen en opvoeden. In de benaming ‘publiekswerking’ werd een vervanger gevonden.

Publiekswerving gaat altijd aan publiekswerking vooraf.

Volgens Coussens gaat publiekswerving altijd aan publiekswerking vooraf. Publiekswerving beslaat alle initiatieven die genomen worden om publiek dat er nog niet is, over de drempel te halen. “Prijszettingen, hippe communicatieacties, doelgroepgerichte initiatieven, services rond mobiliteit, vallen allemaal onder de noemer publiekswerving,” aldus Coussens. “Het doel is een uitgesproken kwantitatieve uitbreiding van het publiek: in aantal of in segment – ook bij verbreding gaat het om uitbreiding.”

Werking vs. werving

Publiekswerving is éénrichtingsverkeer. Publiekswerking is een inhoudelijke dialoog, twee richtingsverkeer. Het begint zodra de mensen over de drempel zijn en je een gesprek aan kunt gaan over wat er allemaal in het huis te doen is. Publiekswerking is verdiepend en kent creatieve en interactieve vormen. Coussens: “het doel is een kwaliteitssprong in de relatie van de kunstenaar met dat bestaande publiek.” Voorbeelden van werkingsprojecten zijn speciaal gemaakte pokertafels of andere games. Ook zijn er gezelschappen die spiegelprojecten met amateurspelers opzetten parallel aan hun eigen voorstellingen. Ook de klassieke inleidingen en nagesprekken zijn volgens Coussens vormen van publiekswerking. Concluderend geeft Coussens vijf kenmerken van publiekswerking:

De publiekswerker/werver werkt op maat, van het kunstwerk of de stad. Voor zijn beroep bestaat geen recept.
De publiekwerver haalt drempels weg, de publiekswerker zet laddertjes.
De publiekswerker/werver heeft tijd nodig voor onderzoek en experiment en kost dus geld.
De publiekswerker/werver vindt niet zelf het warm water uit – hij verbindt zich voor zijn opdracht met partnerorganisaties die expertise hebben.
De publiekswerver/werker beseft dat zijn werk vooral duurzaam moet zijn en laat zich niet opjagen door commerciële of politieke logica’s.

Publiekswerking in de Vlaamse praktijk

Na Evelyne Coussens was het woord aan vertegenwoordigers van drie Vlaamse organisaties die een interessante aanpak van publiekswerking kennen. Veerle Van Bun is directeur van het C-mine in Genk, Sofie Vermeiren is publieksbemiddelaar bij M-Museum Leuven en Elke Grommen is coördinator publiek bij hetpaleis in Antwerpen. Veerle van Bun vertelde dat het doel van publiekswerking bij C-mine het verbinden met de multiculturele bewoners van de stad Genk is. De stad kent een atypische ontstaansgeschiedenis, die zijn weerklank vindt in specifieke maatschappelijke problemen. De mijnen en latere industrie in Genk trokken vele gastarbeiders aan, met verschillende culturele achtergronden. Na de sluiting van de mijnen en later de autofabrieken, was er veel werkeloosheid en armoede in de stad. Dit is de uitdaging die publiekswerking bij C-mine moet overkomen. Ook Elke Grommen van hetpaleis benoemde de uitdaging van de zeer diverse stad. “het grootste deel van de Antwerpse kinderen heeft een migratieachtergrond,” aldus Grommen.

Onderzoek laat zien wat er speelt

Ik pas er niet. Wat voor kleding moet ik aan? Ik wil niet anders zijn. Ik wil niet zweten in het openbaar. Om deze uitdaging te overkomen, werkt hetpaleis samen met partners. Eén van die partners is de Universiteit Antwerpen. Uit een onderzoek naar de drempels voor bezoek dat de organisaties samen uitvoerden bleek de ‘verpletterende’ impact van psychologische drempels. Grommen vergelijkt deze drempels met de angst bij het betreden van de sportschool: “ik pas er niet. Wat voor kleding moet ik aan? Ik wil niet anders zijn. Ik wil niet zweten in het openbaar.” Hetpaleis ziet publiekswerk als antwoord op psychologische drempels: het zorgt voor vertrouwen en geeft een gezicht aan het gezelschap. Publieksbevraging en –onderzoek ligt ook ten grondslag aan publieksbemiddeling bij het M-Museum. Hiervoor wordt onder andere gewerkt met klankbordgroepen. “Het onderzoek geeft inzicht in wat er in je omgeving speelt, maar aan de onderzoeken doen ook vaak mensen mee die je al bereikte,” merkt Sofie Vermeiren op. Het M-Museum heeft in haar projecten aandacht voor verhalen. Dit kan het verhaal zijn van een restaurateur, een kind of iemand uit een andere cultuur. Door de verhalen wordt de collectie menselijk en herkenbaar gemaakt.

Een duurzame dialoog

Alle drie de organisaties zijn op zoek naar duurzame vormen om de dialoog die onmisbaar voor publiekswerking is, gaande te houden. Bij hetpaleis is een verbouwing waarbij het huis letterlijk opengebroken is en nu fungeert als een plein waar mensen elkaar ontmoeten en graag verblijven, onderdeel hiervan. Hetpaleis geeft het huis ook uit handen. Onder het motto ‘het huis is van u’ krijgt wie dit wil de kans om projecten te produceren. Elke Grommen: “de werelden die zij binnen brengen inspireren ons weer. Elke ontmoeting is een kans. Misschien nu, anders later.” Bij C-mine heeft iedereen binnen de organisatie publiekswerking in het takenpakket zitten. Samen werken zij om drempels weg te nemen: “het gaat niet per sé over het verlagen van drempels, meer over het helpen van het nemen van de drempels.” Van Bun erkent dat het moeilijk is om de waarde van de publiekswerkingsprojecten te meten, omdat er geen harde economische output is. Ook Elke Grommen erkent dit, maar roept op om vertrouwen in de projecten te hebben: “just do it!”

Hoe krijg je werking werkend?

Na het plenaire deel van de middag was het tijd voor het World Café: een brainstormsessie waarin de deelnemers in groepen aan de hand van vragen het begrip publiekswerking uitdiepten. Deze sessie werd geleid door Allies Swinnen. Door met elkaar te werken, en open te staan voor de ideeën en opmerkingen van de tafelgenoten, kwamen de deelnemers tot verrassende en ambitieuze antwoorden op de gestelde vragen.

Wat is publiekswerking en wat kan het voor jouw organisatie betekenen?

In één ronde gingen de deelnemers aan de slag met vragen over de voorwaarden voor publiekswerking: hoe kan publiekswerking er in jouw omgeving uitzien? Hoe creëer je betrokkenheid hiervoor binnen en buiten jouw organisatie? Maar ook, wat kan het publiekswerk jouw organisatie opleveren? Opgemerkt werd dat voor het publiekswerk een goede communicatie binnen de hele organisatie nodig is. Vooral wanneer de publiekswerker en het artistieke team samenwerken, kan dit zeer inspirerend zijn. Eén groepje merkte op dat het draait om verdieping versus verbreding, het is een andere manier van omgaan met je publiek. Maar, publiekswerking is niet voor iedere (potentiële) bezoeker relevant.

Als het publiekswerk goed is, dan knettert het!

Voor wie het rationeel aan wil pakken kan het publiekswerk ook geld opleveren, merkt een groep op. Het publiekswerk geeft de bezoekers een inkijk in de organisatie waar alle werknemers trots op kunnen zijn. Wat levert het nog meer op: “een betere wereld, verbinding en wereldvrede!” dat is de conclusie van een zeer ambitieuze groep. Maar, aldus een andere groep: “als het publiekswerk goed is, dan knettert het!”

Naar huis met nieuwe inspiratie

In de andere twee rondes stonden de vragen in het teken van doelgroepen, mogelijkheden en duurzaamheid. Ook werden er vragen gesteld over de werksituatie van de deelnemers: Voorziet je huidige programma erin om publiekswerk (of de gedachte) toe te passen? En: Wat kan jij vanuit jouw kennis, ervaring en expertise toevoegen aan publiekswerk?

In deze rondes werd geconstateerd dat voor succesvolle publiekswerking in de podiumkunsten de theaters en gezelschappen samen moeten werken (in Vlaanderen hebben gezelschappen vaker een eigen theater, iets wat in Nederland niet gebruikelijk is). Eén groep is zelfs van mening dat voor publiekswerking een nieuwe bedrijfsvorm nodig is. Een andere groep ziet het belang van samenwerken tussen werking en werving: “als je aan publiekswerking doet en de vlam oplaait, dan moet de werver in actie komen, waarna de werker het weer overneemt. Het is circulair.”

Wat ook opgemerkt werd:

Publiekswerking is spannend te maken met commerciële partners. Maar, onderschat het sociaal maatschappelijk ondernemen niet!
Publiekswerking is in verbinding blijven door publiek en potentieel publiek verantwoordelijkheid te geven.

Eenmalig contact kan ook interessant zijn en een zaadje planten.
Er moet binnen de organisatie draagvlak zijn voordat je maatschappelijk draagvlak kunt bereiken. Maar, het meest belangrijkste blijft wel: Als je het oprecht wilt houden moet het altijd om de inhoud blijven gaan.