Opnemen is macht

Interview met audiocollectief SCHIK

Audiocollectief SCHIK maakt podcasts, onder meer voor de VPRO, en is bezig met een theatrale audiotour voor audioverhalenfestival Oorzaken in de Brakke Grond. Samen hebben we een gesprek over de macht die het vastleggen van gesprekken met zich meebrengt, maar ook over de kracht van audio. 

Auteur: Annet Veenstra.
Annet Veenstra is journaliste voor o.a. NRC 

Opnemen is macht. Iemand in een lang, persoonlijk gesprek bevragen en vervolgens een geknipte, gesnoeide, geselecteerde en gekortwiekte versie daarvan vastleggen in ons eeuwige digi-geheugen plaatst de journalist in een oppermachtige positie. De drie vrouwen van audiocollectief SCHIK zijn zich pijnlijk bewust van die macht en zijn voortdurend in dialoog over de ethische aspecten van hun vak. “We horen onszelf soms de context rond een uitspraak wegknippen. Daar moeten wij integer mee omgaan. Als iemand niet wil dat je een bepaald fragment gebruikt, dan doe je dat niet. Klaar. Het waarlijk menselijke verhaal kun je alleen maar van iemand krijgen en nooit van iemand nemen.”

 

Ze zijn de drie SCHIKgodinnen. Waar de antieke Moirae levensdraden doorknipten, knippen Nele Eeckhout, Siona Houthuys en Mirke Kist levensverhalen op tot oorstrelende podcasts. Deze drie radiotalenten van de toekomst leerden elkaar kennen tijdens de master Woordkunst aan het Conservatorium van Antwerpen. Mirke is bezig met haar eerste roman, Siona en Nele maken theater. Hun diverse karakters maken productief, zo blijkt, want gedrieën hebben ze al een eerste podcastserie voor de VPRO op hun naam staan – Roes – en er is een tweede reeks op komst. Voor Oorzaken Festival maken ze een audiowalk die je vanaf 30 september tot en met januari kunt gaan wandelen in de Brakke Grond. 

 

Nele: “We doen veel met podcast en radio, maar we willen ook graag theater maken met audio als fundament. In mijn afstudeervoorstelling heb ik mensen geblinddoekt een donkere ruimte ingestuurd met een koptelefoon op. Bezoekers zaten aan een tafel en maakten contact met elkaar door middel van hun handen. De suggestie van een hand kan dan al heel intens zijn.”

 

Geavanceerde geluidstechnologie biedt momenteel veel mogelijkheden op theatraal vlak. Neem The Encounter van Simon McBurney, dat op het Holland Festival een groot succes was. Of neem de Beautyverhalen Salon van theatergroep Zina, waarin eveneens met een blinddoek en koptelefoon gewerkt wordt en waarbij de bezoeker tegelijkertijd een handmassage ontvangt.

 

Mirke: “In onze audiowalk, die vanaf de Brakke Grond start, willen we bezoekers via de koptelefoon een bril geven om de wereld mee te bekijken. Bezoekers lopen nog steeds door dezelfde straten van Amsterdam, maar we trechteren hun blik door op iets specifieks te focussen of met behulp van een metafoor.” Nele: “Door die koptelefoon wordt er een zintuig afgenomen, overgenomen, gedomineerd. Zelfs al word je niet geblinddoekt, dan nog is audio een intense manier om iemands verbeelding te prikkelen. Je kunt veel mooiere beelden in de geest opwekken door iemand iets te laten horen dan door iemand iets te laten zien.” Siona: “Onze samenleving kickt enorm op beeld. We kijken naar onze computer, tv, iPhone, instagram, facebook, snapchat en pinterest. Wij zeggen nu: weg van de lichtbak!”

 

Met al hun audio-opnames, in hun podcasts en in deze audiotour, dragen de SCHIKgodinnen bij aan de enorme virtuele cloud waaruit nooit een uitspraak verdwijnt. Maken ze zich eigenlijk wel eens zorgen om de negatieve kanten van opnemen, zoals wanneer een app op je telefoon om ‘mic permission’ vraagt, wat zoveel betekent als de toestemming om elke minuut van je dag af te luisteren en op te slaan?

 

Siona: “Het kan me geen bal schelen dat al mijn gesprekken en gegevens opgeslagen worden. Mensen mogen alles van me weten.” Ook Nele krijgt het maar niet voor elkaar om zich écht druk te maken om privacyschending. “Ik vind het afschuwelijk dat er zo veel zonder toestemming opgeslagen wordt. En ik doe soms echt mijn best om er bang voor te zijn, maar ik voel en merk het gewoon niet in mijn dagelijks leven.” “Maar dat is juist het probleem,” reageert Mirke, “je merkt pas dat het een probleem is, als je in de problemen komt. Maar dan zit je ook direct heftig in de problemen.”

 

Siona besluit het gesprek met de ware hamvraag in deze discussie: “Wie beluistert al die gesprekken? Wie kan al die informatie verwerken?” En dat is misschien de paradox van de cloud: we hebben meer in ons collectieve digi-geheugen dan ooit, maar hebben tegelijkertijd nog nooit zo weinig parate kennis gehad. Als je vertrouwt op een extern geheugen, dan kun je immers met een gerust hart alles vergeten.

 

Amsterdam, donderdag 8 september 2016 n.a.v. Oorzaken Festival.