The Genome-Binary Continuum

Hoe virtueel mag ons geheugen worden?

De Gentse grafisch ontwerper en kunstenaar Jens Wijnendaele (1990) visualiseert in een infographic de overgang van een zuiver biologisch naar een volledig digitaal menselijk bestaan. Met een sticker kan het publiek zijn comfort zone aangeven. Hoe ver willen we gaan in de digitalisering van ons leven? En wat zijn de gevolgen voor ons geheugen?

“Absurd vergeetachtig en chaotisch”, noemt Wijnendaele zichzelf. “Vooral namen en afspraken zijn echt verschrikkelijk.” Zijn redding is nu zijn smartphone, met digitale agenda en zoekmachines als siri en google.

 

Er staan nog veel meer hulpmiddelen voor de deur. Volgens techniekfilosoof Peter-Paul Verbeek (UT) duurt het niet lang meer of Wijnendaele kan neuro-implantaten inbrengen om zijn geheugencapaciteit te vergroten. Als we futuristen als Ray Kurzweil (google) moeten geloven, heeft hij straks met zijn biologische brein rechtstreeks toegang tot internet. Individuele hersenen zullen zelfs gescand kunnen worden en opgeslagen op een gemeenschappelijke supercomputer. Wijnendale hoeft straks alleen nog maar te denken aan een afspraak en alle details zullen in zijn hoofd tevoorschijn komen.

 

De digitale ontwikkelingen kunnen het leven van Wijnendaele een stuk makkelijker gaan maken. Zijn herinneringen zullen betrouwbaarder worden. Hij zal steeds meer kunnen onthouden en sneller kunnen bijleren. De inzichten van de grootste denkers en kunstenaars op aarde worden ook de zijne. Bijkomend voordeel: Door de externe back-ups van zijn brein hoeft hij nooit meer bang te zijn voor de dood, een beroerte of dementie. 

 

Toch noemt Wijnendaele de toenemende digitalisering “beangstigend”. “Het mes snijdt langs twee kanten. Onze voortdurende drang naar vooruitgang is uiteindelijk ook onze grootste bedreiging.”  Ons geheugen bepaalt ook onze identiteit. Hoeveel blijft daarvan over als om welke reden dan ook de computer uitvalt? Wat als een hacker of een computervirus inbreekt in ons online geheugen? Eigenlijk vindt Wijnendaele The Cloud die zijn agendagegevens opslaat al eng. En waar bevindt zijn ´ik´ zich straks, in zijn lichaam of verspreid over internet? “Hoe onfysiek kun je als mens worden?”, vraagt hij zich af. “Op een bepaald moment houdt het mens-zijn echt op.”

 

Wijnendaele is er niet gerust op. Voor zijn afstuderen in 2015 aan het Gentse KASK, School Of Arts, ontwikkelde hij alvast een website (EXIBET) waarbij het publiek een gokje kon wagen op het uitsterven van de mensheid. In de infographic The Genome-Binary Continuum voor de Brakke Grond gaat hij op zoek naar het kantelpunt. Op welk moment wordt digitalisering een bedreiging?

 

Het Continuum is een reusachtige tabel met lettercodes (DNA-sequenties) die langzaam overgaan in binaire cijfercodes en zo de overgang van het menselijke naar het digitale visualiseren.

 

De reeksen ontwikkelde hij aan de hand van ad random generators op internet. Het resultaat was meteen veelzeggend. “De genetisch codes zien er net als mijn eigen brein redelijk ongestructureerd uit. Bij de binaire reeksen ontstonden meteen overzichtelijke lijnen en terugkerende motieven.”

 

Op een balk onderaan het werk mag het publiek met een sticker aanduiden tot waar hij zich nog comfortabel voelt. Met de denkoefening hoopt hij dat bezoekers over hun persoonlijke grens gaan na-denken. Waar wordt de mens te virtueel?

 

Het eindpunt - uiterst rechts - van de balk representeert het definitieve einde van het menselijk lichaam. “Het is het punt waarop we onze biologische hersenen hebben gescand, in een computer hebben gestopt en alleen nog daar laten draaien volgens een simulatie van onze neurale netwerken. Het is het posthumaan voortbestaan van de menselijke intelligentie als een algoritme.”

 

Het beginpunt - uiterst links - omschrijft Wijnendaele als “de mens die op een onbewoond eiland leeft met enkel en alleen het lichaam waarmee hij geboren is”. Hij verwacht er niet veel stickers. “Het zou voor ons allemaal heel moeilijk worden om daar naar terug te keren. Een essentieel onderdeel van ons mens-zijn is dat we voortdurend geneigd zijn om steeds nieuwe technieken te verzinnen voor het opvangen van onze beperkingen.”

 

Ook hoogleraar Peter-Paul Verbeek schrijft in zijn boek De grens van de mens dat we 'natural born cyborg’ zijn, een geboren hybride tussen mens en techniek. Zelfs geheugensteuntjes zijn van alle tijden, van aanwijzingen op stenen en kattenbelletjes op papier tot de notes op onze smart-phones.

 

Amsterdam, donderdag 24 maart, n.a.v. Jens Wijnendaele, Exhibit & The Genome-Binary Continuum. 

Auteur: Joke Beeckmans.
Joke Beeckmans is kunstjournalist.