Verslag Lunch for Thought: kick-off

Een goed gesprek over de toekomst van het geheugen

In een serie lunches nodigt ‘visual storyteller’ Jan Rosseel kunstenaars, cultuurfilosofen, alfa- en bètawetenschappers uit om samen met hem te reflecteren op de toekomst van ons geheugen. Tijdens de maaltijd hanteert hij één belangrijk gebod: “Ga naast iemand zitten die je nog niet kent.”

Auteur: Joke Beeckmans, kunstjournalist

Bekijk het programma van de aankomende Lunch for Thought-sessies. 

Met de lunchgesprekken hoopt Rosseel vertegenwoordigers uit zo divers mogelijke disciplines met elkaar in gesprek te brengen. Het idee ontstond tijdens zijn verblijf bij het NIAS (Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Sciences) in Wassenaar, waar hij als eerste artist in residence onderzoek deed naar de houdbaarheid van ons geheugen. Tijdens de gezamenlijke lunch op het afgelegen onderzoekscomplex deelde hij zijn nieuwste artistieke inzichten met steeds andere aanwezige wetenschappers.

In het kader van het themajaar All Future Memories zet Rosseel die interdisciplinaire lunchtraditie voort op verschillende culturele locaties in Nederland en Vlaanderen. Bij de kick-off op 30 maart in Vlaams Cultuurhuis de Brakke Grond schoven meteen veertig genodigden bij elkaar aan, verdeeld over zes gesprekstafels. “Een bont palet gasten uit zowel Amsterdam, Den Haag, Breda als Vlaanderen”, merkte programmamaker Veerle Devreese tevreden op.

Na de voorzichtige eerste handdrukken en voorstelrondjes, gaven drie genodigde  sprekers een aanzet voor een diepgaand gesprek. “Is kennis nog macht? En wat is kennis?”, vroeg beeldend kunstenaar en voorzitter van Akademie Van Kunsten Barbara Visser aan de deelnemers. 

Gaspard Bosnian (TU Delft) sprak over de versmelting van onze biologie met technologie. “Wetenschappers en ondernemers zijn momenteel al aan het experimenteren met het opslaan en aflezen van data in DNA en het gebruik van neuronen als transistors." Er zijn volgens Bosnian duurzame voordelen aan verbonden, maar ook gevaren. "Willen we deze versmelting wel?", broeg hij. "Is het de enige manier om ons geheugen uit te breiden en een duurzame samenleving te bereiken?”

 

Rosseel zelf had het over “het recht om te vergeten versus het recht om te onthouden”. Volgens hem komt er momenteel “een tsunami aan vluchtige beelden op ons af”. Als er iets ernstig gebeurt, worden de foto's meteen miljoenen keren gedeeld. Maar net zo snel als ze opkomen, verdwijnen ze ook vaak weer. “Instant iconen”, noemde hij ze, “naar de instant koffie”.

Nieuwe inzichten naar aanleiding van deze vragen wil Rosseel straks gebruiken voor een reizende solo-expositie. Op de papieren witte tafellakens lagen potloden klaar om advies en opmerkingen voor de kunstenaar achter te laten.

Dat betekent niet dat de middag “een kraak de vraag moet worden”, waarschuwde Rosseel. “Het gaat vooral om het uitwisselen van ideeën. Veel toffer dan antwoorden zou het ontstaan van nieuwe vragen en problemen zijn.”

Ze volgden al snel. Naar aanleiding van de vragen van Visser kwamen heel wat vragen bovendrijven over de toekomst van kennis. Leidt de inflatie van feitenkennis tot meer ruimte voor andere vormen van kennis, zoals visuele en sferische? Of voor creatief denken? Wat is het verschil tussen kennis die we visueel/digitaal tot ons nemen en die via meer primitieve zintuigen als geur en smaak of body learning? 

Ook de macht van kennis werd bevraagd. Hebben kennis en waarheid iets met elkaar te maken? Zou macht ook bij een niet-wetende meerderheid kunnen liggen? Vloeit heerschappij voort uit puur kennis of gaat het om het creëren van het meest geloofwaardige narratief? Of om de socio-culturele context en de menselijke emotie? “Content is king, context is kingkom”, werd geopperd.

Rosseels opmerkingen over ‘instant iconen’ riepen vragen op over de democratisering van informatie, over nieuwe mogelijkheden om je imago (individu of land) op te poetsen en zwarte bladzijden te vergeten, over het verschil tussen een vergetende machine en een vergetende mens, over de sturende werking van zoekmachines (ontworpen met bepaald cultureel en gender-perspectief), over de kwetsbaarheid van digitaal geheugen.

Ook ter sprake kwamen “involontaire” herinneringen (overbodig of traumatisch), de meest sterke herinneringen (van gebeurtenissen tussen je vijftiende en dertigste volgens De heimweefabriek van Douwe Draaisma) en technieken om meer te onthouden (geheugenpaleizen). 

 

Op de presentatie van Bosnian volgde de vraag of we ons geheugen wel willen uitbreiden. Of deden we dat ook al bij het schrift? Zijn we niet al heel lang cyborgs? En moeten we informatieopslag en geheugen niet van elkaar scheiden? Bij geheugen geef je betekenis aan informatie.

 

Na veertig minuten gaven vertegenwoordigers van elke tafel nog een korte samenvatting van de besproken onderwerpen. Rosseel maakte druk aantekeningen op één van de tafellakens. “Ik heb al heel wat ideetjes opgedaan”, sloot hij enthousiast af. Hij gaat nadenken over onder meer een maquette van een geheugenpaleis en een onaangenaam warme serverruimte. Op 10 december 2016 opent zijn expositie in de Brakke Grond.

Amsterdam, donderdag 31 maart, n.a.v. Kick-off All Future Memories, Lunch for Thought

 

foto's: Ruben Lambrecht